گزارش برنامه صعود قله دماوند

بگشاي دل و ديده به ديدار دماوند
وز هرچه بجز اوست دمي ديده فروبند
آراسته تا گردن،گيسوي دلاويز
افراشته تا گردون،بالاي برومند
تنديس سرافرازي ،سر سوده به کيوان
سرداده سرودش رادر عرش خداوند

کوه دماوند در ۹۰ کيلومتري شمال شرقي تهران و ۷۵ کيلومتري جنوب غربي شهر آمل در البرز مرکزي و بخش لاريجان استان مازندران  قرار دارد و جاده توريستي هراز که تهران را به مازندران متصل مي سازد از نزديکي آن عبور مي کند .
قله دماوند به ارتفاع ۵۶۱۰ متر، بعنوان بام ايران و با شهرتي جهاني يکي از منحصر بفرد ترين جاذبه هاي طبيعي ايران بشمار مي رود. همچنين بلندترين شيب را در بين قله هاي آتشفشاني دنيا دارد که اين کوه را در رده ي دوازدهم بلندترين قله هاي دنيا از نظر ارتفاع نسبي قرار ميدهد. در عين حال دماوند بعنوان بلندترين قله مخروطي جهان کم‌گذرترين قله مخروطي جهان توسط کوهنوردان خارجي  به‌شمار مي‌رود.
 
مسيرهاي اصلي صعود:
براي رسيدن به قله دماوند، مسيرهاي مختلفي وجود دارند که شناخته‌شده‌ترين آن‌ها اين جبهه‌ها هستند:
جبههٔ شمالي؛ مسير صعود اين جبهه از ميان دو يخچال سيوله (سمت راست) و دوبي سل (سمت چپ) صورت مي‌گيرد. مسير شمالي از سنگ بزرگ واقع در جنوب غربي روستاي ناندل شروع مي‌شود. اين مسير دو جان‌پناه در ارتفاع‌هاي ۴۰۰۰ متر معروف به جان‌پناه۴۰۰۰)) و ۴۷۰۰ متر (معروف به جان‌پناه ۵۰۰۰) دارد. ابتداي مسير دشت ناندل است و مسير قبل و بعد از جان‌پناه ۵۰۰۰ با دست به سنگ همراه است. اين مسير به غير از گوسفند سراي ابتدايي آب آشاميدني ندارد و در قسمت‌هاي پاياني شيب زيادي دارد که منجر به سنگيني کوله و سختي صعود است.

جبههٔ شمال شرقي؛ مسير شمال شرقي به نسبت مسيرهاي ديگر طولاني‌تر است. اين مسير از روستاي حاجي دلا در شمال قله آغاز مي‌شود و پس از عبور از گوسفند سرا و دشت چمن به جان‌پناه تخت فريدونمي‌رسد و پس از جان‌پناه تخت فريدون با تراورس يخچال عروسکا در انتهاي مسير با يال شمالي يکي مي‌شود و به قله مي‌انجامد. برگشت از مسير شمال شرقي معمولاً به علت وجود شن اسکي بزرگ از سمت روستاي گزنه و منطقه استله سر انجام مي‌گيرد.

جبههٔ غربي؛ مسير غربي از پارکينگ در ارتفاع حدود ۳۴۰۰ متر آغاز مي‌شود و پس از حدود ۳ ساعت کوهپيمايي به پناهگاه سيمرغ مي‌رسد و با ادامه مسير بر روي يال غربي به قله منتهي مي‌شود. در پناهگاه سيمرغ آب وجود دارد و شيب انتهاي مسير غربي به نسبت زياد است.

جبههٔ جنوبي؛ از سمت جنوب شرقي کوه. پلور، رينه،گوسفندسرا و بارگاه سوم در اين مسير قرار مي‌گيرند. رايج‌ترين و پرترددترين مسير صعود به دماوند مسير جنوبي است. کوهپيمايي اين مسير از مکاني موسوم به دوراهي آغاز مي‌شود که در آن راه خاکي به سمت مسجد از مسير آسفالت بين پلور و رينه جدا مي‌شود. پس از عبور از مسجد و گوسفندسرا به بارگاه سوممي‌رسد و پس از آن با صعود از يال مستقيم جنوبي و عبور از کنار آبشار يخي به تپه گوگردي و در نهايت قله مي‌انجامد. پاکوب‌هاي اين مسير به علت تردد بالا بسيار واضح و همچنين درگيري با سنگ در اين مسير وجود ندارد.

آسان‌ترين اين مسيرها جبهه جنوبي و سخت‌ترين آن‌ها جبهه شمالي است. سه جبهه شمالي، جنوبي و شمال شرقي در نزديکي روستاها قرار گرفته‌اند و همچنين همگي داراي جان‌پناه در ميان راه هستند.در مسير جنوبي، آبشاري وجود دارد که همهٔ سال يخ‌زده‌است و تنها در تابستان‌هاي بسيار گرم، جاري مي‌شود که به همين دليل به آن آبشار يخي گفته مي‌شود. اين آبشار با قرار داشتن در ارتفاع ۵۱۰۰ متري، از نظر ارتفاع از سطح دريا مرتفع‌ترين آبشار خاورميانه است.
فاصله دماوند از شهرهاي نزديک:
اين قلّه در ۶۹ کيلومتري شمال شرقي تهران، ۶۲ کيلومتري غرب آمل و ۲۶ کيلومتري شمال شهر دماوند واقع شده‌است.

رودخانه‌هاي پيرامون کوه دماوند:
رودخانهٔ تينه در شمال، رودخانهٔ هراز در جنوب و شرق و رودخانهٔ لار در غرب اين کوه واقع شده‌اند. رودخانه لار و ديوآسياب در غرب و رود پنج او (پنج آب) در شرق دماوندکوه جاري است.

پناهگاه‌ها:
در نقشه راهنماي صعود به قله‌هاي البرز مرکزي پناه‌گاه‌هايي به شرح زير مشخص شده‌است:
پناه‌گاه گوسفندسرا (کوهپايه) در ارتفاع ۲۹۵۰ متري.
بارگاه سوم (يال جنوبي) در ارتفاع ۴۱۵۰ متري.
پناه‌گاه سيمرغ (يال غربي) در ارتفاع ۴۱۵۰ متري.
پناه‌گاه تخت فريدون (يال شمال شرقي) در ارتفاع ۴۳۶۰ متري.
جانپناه فلزي (جبهه شمالي) در ارتفاع ۴۰۰۰ متري   

يخچال‌هاي معروف کوه دماوند:
يخچال سيوله (جبهه شمالي)
يخچال دوبي سل (جبهه شمالي)
يخچال عروسکها (جبهه شمالي)
يخچال دره يخار (شمال شرقي)
يخچال خورتاب سر
يخچال شمال غربي
يخچال غربي

پوشش جانوري کوه دماوند:
اين منطقه به دليل موقعيت ويژهٔ آن که از شمال به جنگل و از جنوب به کوه‌هاي هم‌مرز کوير مشرف است، ميزبان انواع مختلفي از جانوران است، از جمله:
جانوران شکارچي چهارپا روباه، شغال، سگ و گرگ در پيرامون دماوند پراکنده‌اند. اين جانوران تا ارتفاع ۴۰۰۰متري کوه دماوند هم ديده مي‌شوند. خرس‌ها هم در اين منطقه وجود دارند، اما بيشتر در غرب و شمال ديده مي‌شوند و از ارتفاعات بلند دوري مي‌کنند.
جانوران گياه‌خوار کل، ميش، آهو، گراز، خرگوش. به جز حيوانات گراز و خرگوش که در دشت‌هاي کوهپايه‌اي کوه دماوند زندگي مي‌کنند، ديگر جانوران فصل‌هاي گرم را در ارتفاعات سپري کرده و با سرد شدن هوا به مرور ارتفاع کم مي‌کنند. اين جانوران تا ۵۰۰۰ متري هم بالا مي‌روند.
پرندگان از پرندگان شکارچي، عقاب طلايي، جغد و خفاش را مي‌توان نام برد. ديگر پرندگان اين منطقه تيهو، کبک، سينه سياه و طوطي دارکوب هستند.
ديگر جانوران تقريبا ۵ نوع مار، انواع عقرب، بزمجه، انواع خانوادهٔ موش‌ها و گورکن در اين منطقه ديده مي‌شوند. بيشتر گزنده‌هاي اين محدوده سم مهلکي ندارند؛ حتي نيش خطرناک ترين خزنده‌ها نيز تا چند ساعت پس از گزش قابل درمان است. در کوه دماوند، گزندگان در ارتفاعات بالاتر از ۴۰۰۰متر، بسيار کم به چشم مي‌خورند. بر روي قلهٔ دماوند، لاشهٔ يخ زدهٔ چند حيوان ديده مي‌شود. اين لاشه‌ها چندين سال است که در اين مکان ديده مي‌شوند و شامل حيواناتي مانند گوسفند و بز کوهي است. دليل راه يابي اين حيوانات به قلهٔ کوه دماوند و مرگ آن‌ها به خوبي مشخص نيست؛ شايد به دليل وجود گاز گوگرد، سرما، گرسنگي و يا غيره مرده باشند.
پوشش گياهي دماوند
در ارتفاعات مختلف کوه دماوند، گياهان فراوان و گوناگوني مي‌رويند که برخي از آن‌ها فقط در يک ارتفاع خاصي ديده مي‌شود. گياهان اين منطقه که به اسم دماوند نامگذاري شده‌اند عبارتند از: کلاه ميرحسن دماوندي، کزل دماوندي، بومادران دماوندي، پيرگياه دماوندي، ريش قوش دماوندي، فراموشم مکن دماوندي، زنگوله‌اي دماوندي، کتاني دماوندي و ماشک دماوندي. در ارتفاع ۳۲۰۰ تا ۳۵۰۰ متر علف و بته‌هاي بلند و خاردار و به هم پيوسته وجود دارند.

 

برخي از انواع بته‌هاي خاردار دماوند عبارتند از: کلاه مير حسن دماوندي، خارپشتي، گونه‌هاي هزار خار (مانند گون)، بته‌هاي بنفش رنگ اسپرس پشته‌اي و گچ دوست گل سنگي. از گونه‌هاي ورموت (افسنتين) نيز در دماوند وجود دارند که عبارتند از: درمنهٔ کوهي، درمنهٔ معطر، درمنهٔ کوهسري و گونهٔ فراوان درمنهٔ شرقي.
برخي ديگر از گونه‌هاي گياهاي دماوند عبارتند از: کاج آلپ، اسپرس کوهي نيمه کروي، گون، ياسمن صخره‌اي، ازمکي کوهسري، پيربهار دنايي، شبدر شاه بلوطي، ترشک کوهسري، دغدغک البرزي، پلاخور بوته‌اي، گالش انگور، تيره گل، نسترن وحشي، قفقازي، رُز گردآلود، گز، علف بره، چمن آراراتي، چمن گندمي آسياي مرکزي، جاروي علفي بامي، علف قرمز، جو چمنزار، مليکاي بي زبانک، علف صورتي، چاودار هراتي، شبه يولاف شکننده، ريش سنبل، خشخاش طناز، شکرتيغال و شکرتيغال مشهدي، چون جاشير، سريش و در جاهاي مرطوب زبان طلا، پيرسنبل، قدومهٔ پرشاخه، جعفري فرنگي معطر، بادرنجبويهٔ دنايي، خاکشير تلخ کوتوله، گل بي مرگ طلايي، پنجه برگ نقره گون، آزاد بري، پنجه برگ همداني، دنايي، سنبلهٔ ارغواني و ميناي پرکپهٔ برگ نقره‌اي.

 
دامنهٔ کوه دماوند در ارتفاع ۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ متري کاملا پوشيده از شقايق است. اين شقايق منحصر به فرد در دنيا شناخته شده است و با نام شقايق لار و رينه در کتاب‌هاي معتبر گياه‌شناسي جهان به ثبت رسيده. همچنين اين منطقه از لحاظ مرتع و چراگاه بسيار غني است؛ حتي در ارتفاعات بلند دماوند نيز (زير چهار هزار متر) از اين بابت فقر چنداني وجود ندارد.

آسيب‌ها
مهمترين عوامل آسيب به دماوند عبارت اند از:
معدن کاوي
جاده کشي
چراي بيش از حد دام
زباله
مشکلات ديگري که کوه دماوند و محدودهٔ پيرامون آن را تهديد مي‌کنند عبارتند از: ساخت و ساز بي ضابطه، تصرف منابع طبيعي براي استفادهٔ غيرقانوني و شخصي، افزايش جمعيت و خودروها، حضور بيش از اندازهٔ گردشگران بدون آن که آموزش‌هاي لازم در رابطه با طبيعت‌گردي و حفظ محيط زيست به آن‌ها داده شود، نوشتن يادگاري در طول مسير به ويژه بر فراز قلهٔ دماوند، نصب تابلوهاي يادبود و پرچم‌هاي گروه‌ها و يادگاري‌هاي کشته‌شدگان، کمبود اقامتگاه و تبليغات نامناسب.

برنامه باشگاه اوج اراک صعودبام ايران (قله دماوند) از مسير گردنه سر بود که به شرح زير اجرا شد:
با هماهنگي قبلي و حضور ۱۸ نفر اعضاي شرکت کننده در برنامه درساعت ۱۵:۰۰ بعداز ظهر دوشنبه ۲۹مرداد  به سمت بام ايران حرکت کرديم.
با گذشتن از شهرهاي قم ،تهران ،جاجرود ، بومهن ، رودهن ، آبعلي ، لاريجان  وآب اسک و گذر از تونل هشتم جاده هراز به جاده کوهستاني منطقه دلارستاق و روستاهاي ناندل ،ميان ده وجاحي دلا(شمال دماوند) در ساعت۳۰ دقيقه بامداد روز سه شنبه به تکيه حاجي دلا رسيديم .شب را در تکيه با صرف  شام و اماده کردن وسايل واستراحت سپري کرديم .صبح روز سه شنبه ۳۰مرداد با بيدار باش در ساعت ۵:۳۰.صبح و صرف صبحانه اماده حرکت به سمت گوسفندسرا شديم مسير تکيه تا گوسفندسرا را با بوسيله دو دستگاه نيسان  طي کرديم که حدودا ۴۵دقيقه زمان برد بارسيدن به گوسفندسرا به ارتفاع۲۹۰۰ متري و هماهنگي قبلي قرار براين شد کوله هاي تعدادي از همنوردان با قاطر به جانپناه تخت فريدون حمل شود . ساعت ۸:۰۰ همه دوستان با داشتن کوله هايي نسبتا سبک آماده حرکت از مسير شمال شرقي به سمت جانپناه تخت فريدون شدند.
اين صعود حدود۷ ساعت طول کشيد مسير پاکوب تا تخت فريدون از چند مرتع و چشم اندازهاي زيبا عبور مي کرد .
پاکوب از همان ابتداي مسير مشخص بود  وجهت رسيدن به پناهگاه دو مسير پاکوب وجود دارد که يکي با شيب بيشتر و کوتاهتر و ديگري شيب کمتر و طولاني تر که مسير عبور قاطر و بار ميباشد.
هوا بسيار عالي و آسمان صاف بود .در طي مسير هر يکساعت ده دقيقه استراحت داشتيم ،همنوردان بسيار پرانرژي و با شور و شوق زياد براي صعود در حال حرکت بودند. در طول مسير مربي خوبمان جناب آقاي حمصي درمورد مواردي که بايد در طول برنامه درنظر داشت صحبت کردند .و نهايتا پس از عبور از  دشت چمن بن در ساعت ۱۵:۳۰به پناهگاه سنگي تخت فريدون که در سال ۱۳۵۵ و درارتفاع تقريبي ۴۴۰۰متري  از يال شمال شرقي ساخته شده رسيديم. هوا خنک و بادي نسبتا شديد در حال وزيدن بود .کمي پايين تر از پناهگاه آب حاصل از برف وجود داشت که در صورت نياز ميشد از آن استفاده کرد .با رسيدن به پناهگاه و بدليل شلوغ بودن داخل پناهگاه چادرهاي خود را کنار پناهگاه برپا کرديم و بعد از استراحتي کوتاه ،همگي براي هم هوايي به ارتفاع۴۶۰۰ متري رفته و صعود کرديم حدودا نيم ساعت در آن ارتفاع مانديم وحدودا در ساعت ۲۱:۰۰به چادر ها بازگشتيم. تيم هاي زيادي در اطراف پناهگاه چادر زده بودند از نيمه هاي شب ب بعد به شدت و سرعت وزش باد افزوده شد ب طوري که خواب راحت و بدون دغدغه رااز تيم گرفت و تعدادي از چادرهاي تيم هاي ديگر را از جاي خود کنده بود  .صبح نيز به دليل قطع نشدن وزش باد شديد حرکت براي صعود را با يکساعت تاخير در ساعت ۶:۴۰شروع کرديم .
هوانسبتا سرد همراه وزش باد و آسمان صاف بود .
مسير صعود از اين قسمت به بعد بر روي يال مشرف به دره‌ي مشهور يخار مي گذرد .خوشبختانه هرچه از زمان صعود مي گذشت از شدت وزش باد نيز کاسته ميشد .با توجه به ارتفاع گرفتن و اعضا تيم  بسيار پرانرژي و با گامهايي شمرده در حال حرکت به بام ايران بودند.با گذشتن از يال مشرف به دره يخار و گذشتن از بام برفي در ساعت۱۴:۴۵همه اعضاء تيم موفق به صعود قله شدند .بروي قله با گفتن تبريک به همديگر و گرفتن عکس در کنار کاسه برفي و عکسـ گرفتن در سمت مسير جنوبي وخواندن سرود زيباي اي ايران بر روي بام ايران  در ساعت ۱۵:۳۰به سمت جانپناه تخت فريدون حرکت کرديم .
در ساعت ۲۰:۳۰ به کنار ديگر اعضاي تيم در تخت فريدون رسيديم که در انتهاي مسيرهمنوردان خوبمان جناب اقاي سبحاني ،فريبرزي و خانم رستمي  با شکلات و چاي به استقبال ما امده بودند  که بسيار باعث دلگرمي ما شدند.شب را در چادرها در کنار پناهگاه تخت فريدون سپري کرديم ،صبح با برخاستن از خواب و صرف صبحانه همگي چادر و کوله هايمان را اماده سوار بر قاطر به سمت گوسفندسرا حرکت داديم ،همه دوستان با گرفتن عکس از مناظراطراف پناهگاه آماده حرکت به سمت پايين شدند .طي مسير تيم هاي زيادي در حال بالا آمدن بودن و چادر هاي زيادي در چمن بن برپا بود .با گذشتن از همان مسيرقبلي در ساعت ۱۴:۳۰به نيسانها در گوسفند سرا رسيديم ،با گذاشتن کوله ها بر روي نيسان  به سمت روستاي حاجي دلا حرکت کرديم براي صرف ناهار و استراحت کوتاه در حسينبه توقف کرديم  در ساعت ۱۸:۳۰سوار بر ماشين شده و به سمت اراک حرکت کرديم ،در طي مسير دوستاني که بار اول قله دماوند را صعود کرده بودند همه را به صرف شام دعوت کردند و در نهايت در ساعت ۴:۰۰صبح به شهرمان اراک رسيديم.
از همه دوستان بخاطر انرژي خوب و مثبتي که داشتند تشکر ميکنم که باعث شدند برنامه بسيار عالي اجرا شد ،همچنين تشکر از سرپرست عالي اقاي سبحاني و سرقدمي مربي خوبمان اقاي حمصي.

اعضاء شرکت کننده:
آقايان :حمصي ، سبحاني، اميري هزاوه، عليمردان،بشگرد،فريبرزي
خانمها:قاسمي،باباخاني، رضايي،اسمعيلي،نادي، طاعتي، نوايي،شاهمحمدي،فرزانه و پرنيان بابايي،رستمي
سرپرست :اقاي سبحاني
مربي:اقاي حمصي
تهيه گزارش:خانم طاعتي

دماوند

دماوند

دماوند